Какао ягъынынъ инкишаф тарихы акъкъында танышув

Бугуньки адамлар бираз «дюньялы»мы я да «нарыкъ»мы? Лезетли шоколадлы къанфетлер чокътан берли «адий адамларнынъ эвлерине» бар ве атта эр бир эвге, атта къадынларгъа ве балаларгъа беллидир. Лякин шоколад япмакъ ичюн эсас хаммал, тропик осюмлик какао тереги, «буйдорда гизленген ве дюньягъа белли олмагъан» ве адамлар тарафындан деерлик унутыла.
Колумб Американынъ Янъы дюньясыны тапкъанда, авропалылар зенгинлешмек арзусыны омюрге кечирмеге тырышып, Американынъ берекетли топракъларына ашыкътылар. Авропалылар, керчектен де, тамыр халкълардан чокъ шейлерни огрендилер ве ондан толусынен файдаландылар, бу исе буюк тесир этти ве чокъ зенгинлик къазанды.
О вакъытта испанлар Мексикагъа барып, базардаки индия акъчалары бир чешит осюмлик урлукълары олгъаныны корьдилер. Бу тюр акъча увалангъан ве мысырбогъдай унынен къарыштырылгъан ола биле, бу исе пирожный япмакъ ичюн. Индлер бу тюр тортны ашамагъа пек севелер. Айтыла ки, бу тюр торт ашамакъ сизни энергиялы ве ёрулмайып япаджакъ. Индлер бу осюмлик урлугъыны «шоколад къабугъы» деп адландырдылар ве испанлар оны «шоколад» деп адландырдылар. «Шоколад» чыкъаргъан бу тюр терекнинъ орманында осье ве нисбетен сийрек расткеле. «Шоколад»ны сечип алмакъ ичюн, оны тапмакъ ичюн, индеецлер буюк ормангъа бармакъ кереклер. Индлер бу терекни «Кокао хутоли» деп адландырдылар. Сонъра бу терекни бу теляшкъа эсасланып «какао тереги» деп адландырдылар. Испанлар «шоколад»гъа буюк эмиет бердилер. Олар оны геми ярдымынен Испаниягъа къайтарып ёлладылар ве падишагъа «шоколад»нынъ тылсымлы тесирини хабер эттилер. Испания падишасы озю «шоколад»нынъ татты ве Мексикадан чокъ сайыда какао терек урлукъларыны топламагъа ве Испанияда биринджи шоколадлы ишлев ве истисал заводыны къурмагъа эмир этти. Юзлернен йыллар девамында гъарплылар токътамайып янъылангъан шоколадлылар ве бинълернен шоколадлы къанфетлерни чыкъардылар, бу исе инсан ашларыны зенгинлештирювде яхшы роль ойнады.
Какао – Стеркулицейлер къорантасынынъ меракълы кичкене терегидир. Онынъ энъ буюк хусусиети шунда ки, о, эски сапларда мейва бере ве мейва бере. Гольлер догърудан-догъру багажник устюнде чечек ача, мейвалар да догърудан-догъру багажник устюнде осьелер. Чечеклери кичик ве емишлери балабан. Мейвалар овал, юзю устюнде козьге чарпкъан призматик сызыкълар. Олар порткъакъ- сарыгъы тюсте. Эр бир мейва 1 килограммгъа якъын. Эр бир какао тереги 60-70 мейвасыны чыкъара биле, эр бир мейвада 30-50 урлукъ бар. Бу урлукълар шоколад ичюн хаммалдыр. Какао урлукъларында бир чешит какао ягъы бар, о, ода араретинде къатты, амма 37 градускъа иримеге башлай. Инсан агъыз арарети 37,5 градус, шунынъ ичюн элинде тутулгъанда какао ягъы иримейджек, амма агъызда тутулгъанда ириеджек. «О, тек агъызда ирие, элинде дегиль» деп, шунынъ ичюн шоколадлы базиргянларнынъ энъ гъурурлы реклама шиарына чевирильди. Какао тозунынъ чокъ термик энергиясы бар. Эгер экимлер оператив софрагъа я да учуджыларгъа чыкъмаздан эвель какао тозуны ашасалар, олар чокътан кучьлю энергияны сакълап ола. Бундан гъайры, какао тозу акъсиллернен зенгиндир, гъыдалы ве стимулятор тесирге малик ве юксек севиедеки ичимлик оларакъ къулланыла биле.
Чай, къаве ве какао дюньядаки учь буюк ичимликтир. Чай Асияда пейда олды, къаве Африкада пейда олды, какао исе Америкада пейда олды. Бу, корюне ки, акъыллы ерлештирювдир. Олар не ерде пейда олсалар да, осюмликлер инсаниетнинъ умумий зенгинлигидир ве бутюн инсаниетке хызмет этеджеклер.
Какао тереги — тропик эбедий ешиль осюмлик, «Стеркулицей»дир. Какао тереги яваш-яваш инкишаф эте ве пек назик ола. О, тек 5-7 сачмадан сонъ какао бакъласыны чыкъара биле. Терек 25 яшында олгъанда энъ юксектир, сонъра о, яваш-яваш ашагъы тюше. Онынъ мейвасы 4-6 ай ичинде пише. О, йылына эки кере пишкинлеше, ве эсас джыйма мевсими октябрьден декабрьге къадардыр. Эквадорлы какао тереклерининъ джыйма мевсими бираз сонъра, умумен декабрьден келеджек йылнынъ январь айына къадар. Мейвасы под шекилинде, узунлыгъы 15-30 см, тыштан ешиль, ичинде 30,40 мейва бар. Комо бакълаларыны джыйгъан сонъ ферментлемек ве чыкъармакъ керек. Эр бир терек йылына 1-2 кг къуру какао бакъласыны джыймакъ мумкюн.
Какаонынъ гъыдалы къыймети юксек. Онынъ эсас ингредиентлери какао ягъы, теобром ве кофеин, яни углеводлар, ягълар, акъсиллер ве магний, калий ве алкалоидлер киби минераллар (креций киби) эписи мундериджеси джеэтинден юксектир.
Какао бакъласы шоколад япмакъ ичюн эсас хаммалдыр, эм де Ярым- брифленген махсулатлар ве битирильген махсулатлар да бар. киби сынгъан какао, какао целлюлоза, какао сувлу я да суву, какао ягъы, какао пироглары ве какао тозу. Къалгъан какаоны косметика ичюн хаммал оларакъ да, айван емлери ве шарап демлемек ичюн де къулланмакъ мумкюн.
Какао ягъы какао бакъласында табиий ягъдыр, бу исе къан холестеринини арттырмай. О, шоколадны да уникаль тегизлик ве иримек-in-t-}0000-ни бере. Тедкъикъатларгъа коре, какао ягъынынъ ягъ микъдары юксек олса да, о, башкъа тоюндырылгъан ягълар киби, къан холестеринини арттырмай. Чюнки онынъ стеарид кислотасынынъ микъдары юксектир. Стеар кислотасы какао ягъынынъ эсас ягъ экшиликлеринден биридир, бу исе къан холестеринини тюшюре биле.